Bociany są już w Polsce. Kiedyś ptaki były dobrą wiosenną wróżbą. Wypatruj jaskółki, a będziesz mieć szczęście przez cały rok

Agata Wodzień-Nowak
Agata Wodzień-Nowak
Jank na Gertrudę bociek na gnieździe siędzie, wiosna szybko przybędzie - mówi ludowe powiedzenie.
Jank na Gertrudę bociek na gnieździe siędzie, wiosna szybko przybędzie - mówi ludowe powiedzenie. pixabay
Już oficjalnie w kalendarzu mamy wiosnę, widać ją w przyrodzie. Widok bociana od dawna cieszył i zwiastował nadejście tej pory roku. Kto pierwszy ujrzał jaskółkę na niebie, będzie miał szczęście i pomyślność przez cały rok. Nie tyle kalendarz, co obserwacja przyrody wyznaczała początek wiosny na wsi, a pogoda w dni upamiętniające różnych świętych wróżyła pogodę i pozwalała zaczynać prace w rolnictwie. Podobnie jak widok ptaków na niebie i przysłowia. Sprawdzamy, jak dawniej witano wiosnę.

Spis treści

W Mazurskim Parku Narodowym już 28 lutego w gnieździe pojawił się bocian, co udokumentowano i można zobaczyć na profilu Lasów Państwowych. Widziano go w Krutyni i podobno od razu zabrał się za remont gniazda.

Dwa tygodnie później Lesnicy pochwalili się okazem bociana czarnego. Jak piszą, Skierka wróciła z greckiego zimowiska do Nadleśnictwa Bolewice. Jest na żerowisku w Miedzichowskim Parku Krajobrazowym. W 8 dni pokonała 1520 km. Po drodze zatrzymała się na dzień w Rezerwacie Stawy Milickie, bo był za mocny wiatr.

Ptaki zapowiadały wiosnę i wróżyły szczęście. Szukaj bociana i jaskółki

Z polską wsią kojarzy się oczywiście bocian, darzony szacunkiem i wręcz zapraszany do zakładania gniazd w gospodarstwie. Jego również nie brakuje w ludowych powiedzeniach: „Na Zwiastowanie bocian na gnieździe stanie”, czyli 25 marca.

Przeczytaj też: Kiedy zaczyna się wiosna 2023? Oto długoterminowa prognoza pogody IMGW aż do czerwca

Symbolizował sytość, gospodarność i szczęście rodzinne. Uważano, że dom, na którym bocian uwił gniazdo, był domem wybranym, który omijały wszelkie nieszczęścia, wspomina Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich. Bociany miały chronić zagrody przed pożarami, uderzeniem pioruna czy gradem.

Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego tak opisuje zwyczaje regionu związane z bocianami:

Na Podlasiu wracające z dalekich stron ptaki witano szczególnie uroczyście. Busły, bo tak nazywali je mieszkańcy przygranicznych białoruskich wsi, miały przegnać zimę, przynieść radość i słońce. Do dziś w niektórych miejscowościach zachował się zwyczaj pieczenia „busłowych łap”. Wypieki w kształcie ptasich łap mają powitać przylatujące bociany albo przywołać je, jeśli jeszcze się nie pojawiły. Dawniej, gdy pierwszy bocian pojawiał się nad gospodarstwem, domownicy wybiegali z domów i unosząc wysoko „busłowe łapy” wołaniem zachęcali ptaki do pozostania w gospodarstwie.

Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu podaje, że według zwyczaju kto pierwszy ujrzał jaskółkę na niebie, będzie miał szczęście i pomyślność przez cały rok.

W kulturze ludowej jaskółka związana była z wiosennymi świętami płodności i odradzaniem się przyrody, była symbolem pracowitości, dobrej nowiny i nowego życia.

Pani Marzanna musi zniknąć. Dlaczego topi się lub pali słomianą kukłę?

Marzanna to słomiana kukła ubrana w strój kobiety, najczęściej z chustą na głowie. Była symbolem zimy, śmierci i chorób. Jej palenie albo topienie stanowiło rytuał, który miał przyspieszyć nadejście wiosny, na dobre pożegnać zimę.

Fragmenty kukły rozrzucano na polach, co miało zapewnić lepsze zbiory. Znany był także zwyczaj chodzenia z gaikiem, zwanym także maikiem lub nowym latkiem. Funkcję taką pełniła gałąź z drzewa iglastego ozdobiona wstążkami. Na wierzchołku przywiązywano lalkę – symbol królowej wiosny, opisuje Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich.

Z kolei Muzeum Narodowe we Wrocławiu wspomina, że Marzannę wynoszono w orszaku ludzi z całej wsi poza jej granice. Dopiero tam palono kukłę, topiono lub po prostu wyrzucano. Woda i ogień w swoich magicznych właściwościach przenosiły kukłę w zaświaty.

Miejsce Marzanny zastępował zielony gaik triumfalnie przynoszony do wsi. Gaik (maik) był przystrojony kolorowymi wydmuszkami i wstążkami, wierzchołek świerku lub jodły symbolizujący wiosnę i rozkwit przyrody.

Tak przewidywano lub wróżono pogodę, zanim pojawiły się prognozy synoptyków

Wróżenie dotyczące pogody zaczynało się wcześnie, bo np. 21 stycznia, kiedy w tradycji polskiej przypada wspomnienie św. Agnieszki. Rolnicy, tak dawniej, jak i teraz przygotowują się powoli do wiosennych prac w polu, sprzątają, potem wywożą nawóz na pole.
Z przepowiadaniem pogody związane są powiedzenia:

  • Święta Agnieszka wypuszcza skowronka z mieszka.
  • Od świętej Agnieszki sprzątają z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi, szczep gonty i dęgi. Radź o drzewie i stodole, nawozy wywóź w pole.
  • Agnieszka li łaskawa – wkrótce w polu zabawa.

Zgodne z tradycją, gospodarze rozpoczynali wiosenne prace w polu od święta Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny przypadającego 25 marca. Na podstawie przysłów przez cały rok wróżono pogodę i obfitość zbiorów.

Kilka przykładów nawiązujących do pierwszych miesięcy roku:

  • Gdy Wielki Piątek ponury, Wielkanoc będzie bez chmury.
  • Deszcz na świętego Błażeja – słaba wiosny nadzieja.
  • W Wielki Piątek dobry siewu początek.
  • Sadź ziemniaki w wilię Marka, to będzie pod krzakiem miarka.
  • W lutym gdy zagrzmi od wschodniego boku, burze i wiatry walne są w tym roku.
  • W styczniu burza zimę przedłuża.
  • Gdy na święty Walek deszcze, mrozy wrócą jeszcze (14 lutego).
  • Gdy mróz w lutym ostro trzyma, tedy jest niedługa zima.
  • Kiedy styczeń najostrzejszy, wtedy roczek najpłodniejszy.
  • Gdy na święty Józef bociek przybędzie, to już śniegu nie będzie (19 marca).
  • Suchy marzec, mokry maj, będzie żytko jako gaj.
emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Seria pożarów Premier reaguje

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.