Choroby grzybowe są przyczyną nie tylko spadku plonu zbóż, ale także drastycznego pogorszenia jego jakości. Dodatkowo rozwojowi chorób sprzyja coraz bardziej niestabilna w ostatnich latach pogoda. Jedynie odpowiednio wykonany zabieg zwalczania organizmów powodujących choroby jest w stanie zapobiec możliwym stratom ekonomicznym, które mogą powstać za ich przyczyną. Aby prawidłowo wykonać zabiegi, konieczne jest stosowanie środków przeznaczonych do zwalczania chorób.

Jakie choroby grzybowe najczęściej zagrażają uprawom?
Zboża najczęściej atakowane są przez choroby, takie jak: mączniak prawdziwy (Blumeria graminis), septorioza plew (Phaeosphaeria nodorum), fuzarioza kłosów (Fusarium spp.), rynchosporioza zbóż (Rhynchosporium secalis), rdza żółta (Puccinia striiformis), brunatna plamistość liści, HTR (Helminthosporium tritici-repentis), rdza brunatna (Puccinia recondita), septorioza paskowana liści (Mycosphaerella graminicola). Choroby te mają swoiste objawy, jednak ich rozpoznanie wymaga pewnego doświadczenia, które można obecnie wesprzeć, posiłkując się materiałami dostępnymi w internecie. Jednak szczególnie kłopotliwe jest rozpoznawanie objawów chorobowych na zaatakowanych kłosach. Mączniaka prawdziwego można rozpoznać po grzybni w formie białych wałeczków. W przypadku rdzy żółtej są to pyliste, pomarańczowe lub żółte zarodniki grzyba po wewnętrznej stronie plew. Fuzarioza powoduje białe lub łososiowe przebarwienia u nasady kłoska natomiast septorioza wywołuje fioletowo-brązowe przebarwienia na szczycie lub brzegach plew.

Profilaktyka i zwalczanie

By skutecznie zapobiec rozwojowi jakiejkolwiek choroby, oprysk na grzyba w pszenicy ozimej musi być wykonany w odpowiednim terminie – tak, by zapobiec pojawieniu się choroby, a gdy zabieg wykonywany jest interwencyjnie, musi być zrobiony najpóźniej we wczesnych fazach wystąpienia objawów choroby. Często popełnianym przez rolników błędem jest zbyt późne wykonywanie zabiegu lub dokonanie go z użyciem preparatów tracących swoją skuteczność w zwalczaniu patogenu. Ponadto ważne jest prawidłowe rozpoznanie choroby, ponieważ tylko ono pozwoli na wybranie preparatu zawierającego odpowiednią substancję czynną. Jest to tym ważniejsze, że dostępne w obrocie produkty mają rejestrację do stosowania w konkretnych gatunkach uprawnych i przeciwko określonym chorobom. Konieczna staje się też zmiana nawyków związanych z ilością wykonywanych zabiegów. Kiedyś wystarczały dwa zabiegi – jeden w fazie 30-32, a drugi 49-61. Obecnie konieczne jest wykonywanie trzech, a w mokrych latach nawet czterech zabiegów w sezonie. Ponadto, w związku z narastającymi anomaliami klimatycznymi pojawiła się konieczność wykonywania zabiegów ochronny przeciwgrzybowej jesienią. Jest to związane z intensywnym rozwojem chorób, takich jak: mączniak prawdziwy, septorioza paskowana liści pszenicy czy rdza brunatna pszenicy. Choroby szczególnie często atakują rośliny z wczesnego jesiennego wysiewu, które wykształciły obfite ulistnienie, natomiast u roślin posianych późno, które mają pojedyncze liście, objawy chorobowe mogą się nie pojawić aż do rozpoczęcia okresu spoczynku zimowego. Kiedy jednak objawy chorób przekroczą próg ekonomicznej szkodliwości, oprysk jest konieczny. Jego wykonanie pozwoli nie tylko na lepsze przezimowanie młodych roślin, ale także ułatwi rozpoczęcie ich wzrostu na wiosnę, ponieważ będą miały zgromadzoną wyższą liczbę substancji zapasowych, a powierzchnia zdolnych do fotosyntezy części liści będzie większa. Dobre rezultaty daje także zaprawianie nasion przed jesiennym siewem preparatami zawierającymi wiele substancji czynnych, dzięki czemu roślina może być chroniona przez dłuższy czas. Jest to szczególnie wskazane w przypadku wykonywania późnych siewów, kiedy szybko po nich wystąpi obniżenie temperatury powietrza, ponieważ tradycyjny oprysk na młode, jeszcze nie porażone, rośliny może być wtedy mało efektywny i nieuzasadniony ekonomicznie.

Ochrona po zimie powinna być prowadzona z zachowaniem terminów, choć wykonanie zabiegu jesiennego (T-0) pozwala na opóźnienie pierwszej czynności ochronnej na wiosnę. W pierwszym kroku (T-1) w nowym sezonie wykorzystuje się preparaty zawierające substancje aktywne chroniące przed chorobami podstawy źdźbła, septoriozą paskowaną czy rdzą. Są to między innymi protiokonazol, prochloraz, epoksykonazol, boskalid, cyprodynil czy metrafenon.

Kolejne zabiegi należy wykonywać zgodnie z potrzebami, w zależności od warunków pogodowych i ryzyka wystąpienia poszczególnych chorób.