Niedziela Palmowa dziś i dawniej. Dlaczego połykano bazie? Poznaj tajemniczą moc palmy w tradycji wsi

Agata Wodzień-Nowak
Agata Wodzień-Nowak
Wiązki bazi z dodatkiem bukszpanu czy kolorowych wstążek albo kolorowe zdobne palmy do kupienia nawet w marketach przynosimy do kościoła, by poświęcić je w Niedzielę Palmową.
Wiązki bazi z dodatkiem bukszpanu czy kolorowych wstążek albo kolorowe zdobne palmy do kupienia nawet w marketach przynosimy do kościoła, by poświęcić je w Niedzielę Palmową. pixabay.com_Alicja_
Niedziela Palmowa zajmuje ważne miejsce w Kościele katolickim oraz polskiej tradycji. Powiązano z tym dniem szereg zwyczajów i rytuałów o magicznej mocy. Niedziela Palmowa, nazywana w polskiej tradycji również Wierzbną lub Kwietną, przypada w 2023 roku 2 kwietnia. W kościołach odbywa się święcenie palemek. Poznaj zwyczaje związane z niedzielą poprzedzającą Wielkanoc.

Od Niedzieli Palmowej zaczynają się najważniejsze obrzędy związane z Wielkim Tygodniem w Kościele katolickim. Wierni na tydzień przed Wielkanocą przynoszą do kościoła palemki. Zwyczaj święcenia gałązek upamiętnia wjazd Chrystusa do Jerozolimy, kiedy drogę wyściełały gałęzie palmowe. Jak podaje Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, zwyczaj święcenia zielonych gałązek wprowadzono dopiero w XI w.

Niedziela Palmowa w 2023 roku przypada 2 kwietnia

Tego dnia podczas mszy świętej odbywa się poświęcenie palemek. Niektóre parafie odtwarzają wjazd Chrystusa do Jerozolimy. Inscenizacje organizowano m.in. w Wejherowie, Jerozolimie Kaszubskiej czy Rudniku.

W kościelnych obchodach ważne miejsce zajmowały procesje z obwożeniem drewnianej figurki Jezusa na osiołku. „Procesje z Jezuskiem Palmowym lub inaczej Lipowym czy Dębowym były bardzo popularne w XVII- XVIII w. Zwyczaj wożenia figurki Jezusa zachował się jeszcze w Szydłowcu (woj. mazowieckie) i w Tokarni koło Myślenic. To tutaj podczas procesji z palmami wozi się figurkę Jezuska Palmowego”, pisze Muzeum Etnograficzne im. F. Kotuli w Rzeszowie.

Niedziela Palmowa a zwyczaje ludowe

Palmom święconym w Niedzielę Palmową od dziesiątków lat przypisywano niezwykle dobroczynne właściwości. Wiązano je z dużą żywotnością wierzbowych gałązek. Rzeszowski etnografik wskazuje tu, że „nawet wbite w ziemię kołki i gałązki, których używano do robienia płotów, wiosną okrywają się zielonymi listkami”. Ta duża żywotność i odporność na warunki atmosferyczne sprawiła zdaniem badaczy, że gałąź wierzbowa stała się atrybutem reprezentującym siły życiowe.

Wierzono na przykład, że powinno się połknąć kilka bazi z poświęconej palmy. Taka czynność miała sprawić, że przez cały rok nie będzie nas bolało gardło i głowa. Taka poświęcona palma chroni nie tylko ludzi, ale też zwierzęta, domy i uprawy.

Inne z wierzeń wskazuje na to, że sproszkowane kotki bazi mogły uzdrawiać, dlatego dodawano je do naparów z ziół. Bazie z wielkanocnej palmy, oczywiście poświęconej, podkładano też pod pierwszą zaoraną skibę. Miało to zapewnić urodzaj.

To Cię może też zainteresować

„Powszechne było uderzanie w ten dzień domowników i mówienie: „Palma bije, nie ja biję, za sześć noc Wielkanoc...”. Uderzanie gałązką miało pobudzić moce życiowe ludzi i przekazać im energię witalną, którą symbolizowało drzewo”, czytamy z kolei na stronie Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej.

Poświęcona palma dzielona na części chroniła nie tylko ludzi

Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie opisuje przykłady ludowych zwyczajów związanych z Niedzielą Palmową.

  • Np. w Kolbuszowskiem po powrocie z kościoła dzielono palmę na tyle części, ile było budynków w zagrodzie, jedną część zostawiano w domu, resztę zaś zatykano w szpary w ścianie lub pod dachem każdego budynku.
  • Niektóre gospodynie zanosiły palmy do stajni i tam zatykały za belkę u powały; miało to zapewnić dobry chów bydła. W okolicach Iwonicza w święconej palmie widziano siłę, która zabezpieczała przed złymi mocami. Chroniąc się przed ich działaniem, kobiety trzykrotnie obchodziły z palmą domy, za każdym razem trzykrotnie uderzając nią o każdy węgieł, po czym w izbie wymiatały nią kąty.

Wspomniane zabiegi miały uchronić domowników, obejście i zwierzęta gospodarskie przed nieszczęściem czy chorobami.

Palma mogła również pełnić rolę dzisiejszych insektycydów. Wierzono, że palmy zatknięte na rogu pola chroniły rośliny przed szkodnikami. Natomiast krzyżyki z palmowych gałązek wbite w ziemię broniły pola przed gradobiciem i burzami.

To Cię może też zainteresować

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej: „Palma zatknięta za jeden ze świętych obrazów w izbie przechowywana była ze czcią. Wystawiona w oknie podczas burzy, podobnie jak gromnica miała chronić dom przed piorunami. Używano jej także przy niektórych czynnościach gospodarskich, tj. sianie prosa, pierwsze wiosenne wypędzanie krów”.

Źródła: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie, Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Seria pożarów Premier reaguje

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.