Noc świętojańska czy noc Kupały? To już w ten weekend. Sprawdź, dlaczego zioła nabierają czarodziejskiej mocy i co daje kwiat paproci

Agata Wodzień-Nowak
Opracowanie:
W różnych częściach kraju co roku są organizowane wydarzenia nawiązujące do nocy Kupały.
W różnych częściach kraju co roku są organizowane wydarzenia nawiązujące do nocy Kupały. Robert Woźniak/Polska Press/zdjęcie ilustracyjne
Przed nami noc świętojańska, nazywana też palinocką, sobótką, kupałą czy kupalnicą. Mowa o jednej z najkrótszych nocy w roku, przypadającej w czerwcu. Noc Kupały wywodzi się z tradycji słowiańskiej, została zaadaptowana przez chrześcijaństwo i zaczęto świętować ją w wigilię świętego Jana Chrzciciela. Jak wskazują etnografowie, noc Kupały, a potem świętojańska, charakteryzują się bogatą obrzędowością, licznymi wierzeniami, praktykami magicznymi i wróżbami. Znasz przynajmniej połowę?

Spis treści

Wyplatanie wianków, ognisko ze skokami nad płomieniem i zabawa, najlepiej nad wodą, gdzie można puścić gotowe wianki — tak dziś kojarzy się noc świętojańska. I słusznie, ponieważ te wszystkie elementy są mocno zakorzenione w tradycji.

Noc świętojańska, czy co? Skąd wzięła się w tradycji ludowej?

Obchody, o których mowa, wywodzą się z pierwotnych świąt powitania lata, które były związane z czczeniem słońca, sił natury oraz towarzyszących im rytuałów ognia i wody. Noc Kupały obchodzono z 21 na 22 czerwca, kiedy noc jest najkrótsza w roku. Wraz z adaptacją pogańskiego święta na rzecz chrześcijaństwa, obrzędy przeniesiono na 23/24 czerwca, czyli wigilię świętego Jana Chrzciciela.

Dawne obrzędy miały m.in. na celu oczyszczenie, a także celebrację miłości i płodności, były praktykowane na obszarze całej Europy przed przyjęciem chrześcijaństwa. Dawni mieszkańcy polskich ziem wierzyli, że w noc świętojańską dzieją się cuda.

Ziemia otwiera się i pokazuje ukryte w niej skarby, czarodziejskich właściwości nabiera woda, ogień, żar i dym z ogniska oraz rośliny – zwłaszcza zioła (bylica, łopian, ruta, dziewięciornik, krzyżowe ziele, lubczyk). A o północy zakwita paproć, której świecący w nocy kwiat ma cudowną moc. Przypadkowo schowany w bucie mógł nawet uczynić człowieka niewidzialnym, przypomina Muzeum Narodowe we Wrocławiu.

W noc Kupały bój się czarownic i złych duchów

Według tradycji, przed świętem św. Jana obowiązywał zakaz kąpania się w jeziorach, rzekach oraz spożywania jagód i poziomek. Wierzono, że w tej niezwykłej nocy siły złych duchów, demonów i czarownic nabierają większej siły i aktywności. Według wierzeń, właśnie w tym czasie odbywały się ich sabaty na Łysej Górze, gdzie miały miejsce wyuzdane zabawy i szalone harce na miotłach i łopatach.

Wigilię św. Jana charakteryzowało kreślenie znaku krzyża zapaloną gromnicą nad głowami koni i krów, jako forma ochrony. W celu odstraszenia czarownic w noc świętojańską bito w dzwony w kościołach, a przy ogniskach strzelano. Chłopcy biegali wokół ogniska, hałasując drewnianymi kołatkami.

Noc kupalna była porą zalotów, wyznań miłosnych, kojarzenia par. Na Śląsku w wigilię i dzień św. Jana był także zwyczaj chodzenia do kościoła i święcenia ziół, zielonych gałęzi i liści.

Najważniejszym elementem obchodów przesilenia letniego był ogień, wspomina Zamek w Niemodlinie. Ogniska rozpalano w pobliżu płynącej wody tuż za wsią, by oświetliły dobrym duchom drogę do ludzkich domostw, a odpędziły złe moce.

Gdy zapadała noc, a ognie płonęły w najlepsze, wrzucano do nich zioła mające uzdrawiające i oczyszczające moce. Rozpoczynały się tańce i skoki przez ogień. Te, czasem niebezpieczne zabawy, miały na celu wypędzenie zła ze skaczących przez ogień tancerzy. Miały też zapewnić zdrowie, pomyślność, a młodym płodność.

Wianki w noc Kupały wiążą młodych w pary

Wyplatanie wianków w noc Kupały było zadaniem przede wszystkim dziewcząt. Młodzi mogli tej nocy bez swatów połączyć się w pary. Temu właśnie służył obrzęd puszczania wianków.

Młode niewiasty plotły wianki, ze wskazanych przez starsze kobiety kwiatów i magicznych ziół, wpinały w nie płonące łuczywo i w zbiorowej ceremonii ze śpiewem i tańcem powierzały wianki wodom rzek i strumieni.

Poniżej czekali chłopcy, którzy – czy to w tajemnym porozumieniu z dziewczętami, czy też liczący na łut szczęścia – próbowali wyłapywać wianki. Każdy, któremu się to udało, wracał do świętującej gromady, by zidentyfikować właścicielkę wyłowionej zdobyczy. W ten sposób dobrani młodzi mogli kojarzyć się w pary bez obrazy obyczaju swatania przez starszyznę.

Jeśli płomień unoszony przez wianek zgasł, odczytywano to jako wróżbę staropanieństwa. Jeśli zaś wianek utkwił w zaroślach i żaden z chłopców go nie odzyskał, przewidywano, że właścicielka długo poczeka na męża.

Kwiat paproci i inne rośliny w noc świętojańską

Wierzono, że w noc świętojańską o północy, na krótko rozkwita kwiat paproci. Jednym z elementów nocy Kupały i nocy świętojańskiej było poszukiwanie kwiatu paproci przez młode pary spacerujące po lesie. Kwiat paproci jest mityczną rośliną, która posiada ogromną moc oraz przynosi szczęście i bogactwa temu kto go zerwie.

Ziołom przypisywano tej nocy szczególne znaczenie. Bylica, zwana też bożym drzewkiem, zdobiła białe suknie dziewcząt, a palona wydzielała bardzo silny aromat. Zbierana tej nocy roślinność nabierała wielkiej siły i magicznej mocy, np.

  • paproć posiadała właściwości ochronne,
  • leszczyna pomagała w odzyskaniu sił po nieudanych związkach.

Z pomocą roślin wróżono sobie w spawach uczuciowych. Zamek w Niemodlinie wspomina o wróżbie z udziałem czerwonej róży. Kwiat wysoko podrzucano i śledzono, w jaki sposób spada: gdy płatki kwiatu były skierowane ku niebu, oznaczało to, że wybrana osoba była przychylna.

Do wróżb służył także rumianek. Podczas zrywania kwiatu należało zadać pytanie. Jeśli zerwana roślina przetrwała w świeżości do dnia następnego, odpowiedź była pozytywna, przeciwnie, gdy rumianek zwiądł.

Źródła: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Zamek w Niemodlinie

Jesteśmy na Google News. Dołącz do nas i śledź Portal Strefa Agro codziennie. Obserwuj Strefę Agro!

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Ubezpieczenie maszyn rolniczych. Kiedy jest obowiązkowe?

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaagro.pl Strefa Agro