Jak od wejścia do UE zmieniły się powierzchnie upraw w Polsce?

Agata Wodzień-Nowak
Agata Wodzień-Nowak
Zmniejszyła się powierzchnia uprawy zbóż ogółem (w tym zbóż podstawowych) oraz ziemniaków, natomiast zwiększyła się powierzchnia uprawy roślin przemysłowych (w tym buraków cukrowych oraz rzepaku i rzepiku), roślin zaliczanych do grupy strączkowych jadalnych oraz warzyw gruntowych.
Zmniejszyła się powierzchnia uprawy zbóż ogółem (w tym zbóż podstawowych) oraz ziemniaków, natomiast zwiększyła się powierzchnia uprawy roślin przemysłowych (w tym buraków cukrowych oraz rzepaku i rzepiku), roślin zaliczanych do grupy strączkowych jadalnych oraz warzyw gruntowych. pixabay.com/WFranz
W 2004 roku Polska wstąpiła do Unii Europejskiej, co zapoczątkowało okres znaczących transformacji w wielu dziedzinach życia społeczno-gospodarczego, w tym również w rolnictwie. Jednym z kluczowych aspektów tych przemian była dynamika zmian w powierzchni upraw rolnych. Podejmujemy próbę ukazania skali i kierunku tych zmian m.in. w uprawie pszenicy, żyta, kukurydzy i rzepaku.

Spis treści

Wyniki Powszechnego Spisu Rolnego 2020 (PSR 2020) wskazują na dalsze przemiany sektora rolnictwa, jak również kontynuację, czy wręcz nasilenie większości tendencji obserwowanych w latach 2002–2010.

Wśród głównych czynników, które wpływają na zmiany zachodzące w polskim rolnictwie, Główny Urząd Statystyczny wymienia:

  • wprowadzanie instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej UE,
  • zmiany nawyków żywieniowych społeczeństwa,
  • przechodzenie na inne metody chowu zwierząt gospodarskich,
  • poszukiwanie nowych źródeł energii oraz coraz bardziej widoczne zmiany klimatyczne.

Na polskich polach dominują inne uprawy niż 20 lat temu

W 2004 r. powierzchnia uprawy zbóż ogółem wyniosła blisko 8,4 mln ha. Natomiast powierzchnia zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi kształtowała się na poziomie ponad 7,9 mln ha. Dla porównania w 2023 r. zboża ogółem zajmowały ok. 7,2 mln ha, w tym powierzchnia zasiewów zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi – ok. 5,8 mln ha

Trwa głosowanie...

Jak oceniasz 20 lat Polski w UE dla naszego rolnictwa?

O ponad 2 mln hektarów zmniejszyła się powierzchnia upraw, o których wspomnieliśmy wyżej. Żyto zajmuje niespełna połowę areału, na którym rosło jeszcze w 2004 roku, prawie o połowę zmniejszyła się powierzchnia zasiewów pszenicy, niemal 5-krotnie skurczył się obszar obsiewany mieszankami. Ponad trzy razy większy teren zajmuje kukurydza na ziarno - 411,7 tys. ha w 2004 r., w 2023 r. ok. 1,3 mln ha


Powierzchnia głównych zbóż w 2004 r. Powierzchnia głównych zbóż w 2023 r.
owies 0,5 mln hajęczmień 1 mln ha
pszenica 2,3 mln. ha
żyto 1,5 mln ha
pszenżyto 1 mln ha
mieszanki zbożowe 1,4 mln ha
pszenica ponad 2,4 mln ha,
żyto ponad 0,7 mln ha,
jęczmień ponad 0,6 mln ha,
owies 0,5 mln ha,
pszenżyto ok. 1,2 mln ha,
mieszanki zbożowe ok. 0,3 mln ha

Około 2 razy więcej mamy w Polsce pól, na których polscy rolnicy uprawiają rzepak. W ostatnich latach to około 1 mln hektarów lub więcej. Powierzchnia uprawy rzepaku i rzepiku (ozimego i jarego łącznie) w 2004 roku wyniosła 538,2 tys. ha, a jak obliczył GUS, to od średniej z lat 1996-2000 powierzchnia większa o 128,6 tys. ha. Rzepak i rzepik w 2004 r. dały plon 30,3 dt/ha w 2004 r. 33,9 dt/ha w 2023 r.

W wykazie z 2004 r. były jeszcze gryka 47,8 tys. ha i proso 3,4 tys. ha. Obecnie już nie występują w raporcie GUS.

Zmiany w rolnictwie jeszcze przed wejściem do UE

Do zmian zachodzących w produkcji rolnej w dużym stopniu przyczyniły się programy unijne, jak ten przedakcesyjny SAPARD. W raporcie z Powszechnego Spisu Rolnego 2010, pierwszym po wstąpieniu Polski do UE, GUS podawał:

W okresie pomiędzy dwoma spisami rolnymi przeprowadzonymi w 2002 i 2010 r., podstawowe znaczenie dla procesu przemian w rolnictwie polskim miały:

  • przygotowywanie się tego działu gospodarki do akcesji i dostosowywanie krajowej polityki rolnej do standardów Unii Europejskiej,
  • realizacja przedakcesyjnych programów pomocowych (lata 2002-2004), a następnie wprowadzenie od 2004 r. narzędzi Wspólnej Polityki Rolnej.

Intensywniej przebiegał proces specjalizacji oraz modernizacji w polskim rolnictwie.

Należy również pamiętać, że rolnictwo podlega zmianom związanym z biologicznym charakterem produkcji rolniczej, w tym wpływowi warunków atmosferycznych, często bardzo niekorzystnych i dynamicznych. W ostatnich latach na koniunkturę w rolnictwie światowym i krajowym wpłynęły rosnące wymogi jakościowe, zmieniające się nawyki żywieniowe ludzi oraz nowoczesne sposoby żywienia i utrzymania zwierząt gospodarskich, jak również poszukiwanie nowych źródeł energii.

Z kolei w raporcie z PSR 2020 eksperci GUS zwracali uwagę

W porównaniu z wynikami PSR 2010 zwiększył się odsetek gospodarstw prowadzących wyłącznie produkcję roślinną, kosztem gospodarstw z produkcją mieszaną (roślinną i zwierzęcą), przy utrzymaniu się odsetka gospodarstw prowadzących wyłącznie produkcję zwierzęcą, co potwierdza obserwowane od lat procesy specjalizacji produkcji.

Zmieniają się uprawy na polskich polach

Od lat trwa proces zmian w strukturze użytków rolnych oraz powierzchni zasiewów. Systematycznie zmniejsza się powierzchnia użytków rolnych, co potwierdził także spis rolny w 2020 r. Grunty są zalesiane lub adaptowane na rozwój innych działalności gospodarczych, które nie są związane z rolnictwem. Obszary wyłączone z produkcji rolnej to głównie grunty o słabej jakości gleby.

Na zmiany w strukturze upraw roślin zdecydowany wpływ miała postępująca zmiana sposobu żywienia zwierząt gospodarskich. Do koryt już nie trafiają ziemniaki, a pasze z ziarna i zielonki.

Z kolei za rosnącą powierzchnią upraw rzepaku stała w ostatnich latach cena zdecydowanie wyższa, niż w przypadku zbóż. Skąd zapotrzebowanie na rośliny oleiste? Dywersyfikacja źródeł energii, w tym rozwój rynku biopaliw powoduje ciągły wzrost uprawy rzepaku i rzepiku (na olej, na biopaliwa, jako cenna pasza białkowa), który jest także ważnym elementem płodozmianu poprawiającym strukturę gleb.

Swoje odbicie w zmianach struktury zasiewów znajduje wzrost popularności diet wegetariańskich i bezglutenowych.

Koncentracja sadów i upraw ziemniaków

GUS w raporcie z Powszechnego Spisu Rolnego 2020 wskazał na koncentrację uprawy ziemniaków w gospodarstwach rolnych specjalizujących się w ich uprawie. To producenci, którzy realizują dostawy do sieci handlowych i zakładów przemysłu skrobiowego.

Proces koncentracji widoczny jest również w uprawach sadowniczych, a także w uprawie buraków cukrowych. Pociąga to za sobą konieczność wyposażenia gospodarstw w specjalistyczny sprzęt, który jest niezbędnym elementem do prowadzenia wspomnianych upraw.

Rosnąca wydajność odmian i technologii uprawy sprawia, że mimo mniejszego areału rolnicy są w stanie uzyskiwać wysokie zbiory. Powierzchnia uprawy ziemniaków w 2004 r. wynosiła 713,3 tys. ha, a plon z hektara 196 dt. W 2023 r. r. GUS szacuje, że ziemniaki rosły na ok. 0,2 mln ha, dały plon 296 dt/ha.

Powierzchnia uprawy buraków cukrowych w 2004 r. wyniosła 292,4 tys. ha, 427 dt/ha, w 2023 ok. 0,3 mln ha, 613 dt/ha.

Przyszłość polskiego rolnictwa będzie zależeć od umiejętności dostosowania się do nowych wyzwań i wykorzystania potencjału, jaki stwarza członkostwo w Unii Europejskiej. Konieczne jest wypracowanie strategii zrównoważonego rozwoju, która uwzględni zarówno cele produkcyjne, jak i ochronę środowiska naturalnego oraz dobrobyt społeczności wiejskich.

Źródła: Główny Urząd Statystyczny: Wyniki produkcji roślinnej w 2004 r., Wynikowy szacunek głównych ziemiopłodów rolnych i ogrodniczych w 2023 roku, Powszechny Spis Rolny 2010, Powszechny Spis Rolny 2020

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Jak kupić dobry miód? 7 kroków

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaagro.pl Strefa Agro