Sowa mądra głowa? Niekoniecznie. Ornitolog rozwiewa wszelkie wątpliwości o tych niezwykłych ptakach

Justyna Madan
Justyna Madan
Sowy to fascynujące stworzenia, ale czy rzeczywiście są tak mądre jak w bajkach? Okazuje się, że niekoniecznie.
Sowy to fascynujące stworzenia, ale czy rzeczywiście są tak mądre jak w bajkach? Okazuje się, że niekoniecznie. pixabay.com
Pierwsze skojarzenie z sową? Mądra, bo tak zazwyczaj jest przedstawiana, chociażby w bajkach dla dzieci. Rozważna, z dużym zasobem wiedzy. Ale to wciąż bajki, tam wolno zdecydowanie więcej i można pofantazjować. Zwierzęta mówią i zachowują się właściwie jak ludzie. Jaka jest sowa w prawdziwym świecie? O tym, czy te ptaki rzeczywiście są takie bystre i jak wygląda ich życie w Polsce, opowiada prof. Piotr Tryjanowski z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Często mówi się, że „sowy mądre głowy”. Czy rzeczywiście tak jest? Skąd wzięła się taka opinia?

Popkultura czerpie z natury, czego najlepszym przykładem jest chyba sowa z Kubusia Puchatka. Dodajmy jednak, że tradycja ta jest znacznie starsza i pochodzi z antycznej Grecji, do czego zresztą nawiązuje nazwa naukowa jednej z polskich sów, pójdźki, nawiązująca wprost do greckiej bogini Ateny. Opinia się wzięła pewnie z jakieś tajemniczości, może trudności w obserwacjach. Na pewno jednak nie jest to nawiązanie doskonałe.

Sowy zdecydowanie nie wyróżniają się inteligencją na tle innych ptaków, są znacznie mniej bystre i mają mniejsze mózgi niż papugi, krukowate czy dzierzby.

Zobacz: Ciekawostki o sowach

Jak wygląda życie sów w Polsce?

W Polsce występuje 13 gatunków sów, nie wszystkie są lęgowe. Czasami niektóre, jak majestatyczna sowa śnieżna, marzenie każdego obserwatora ptaków, pojawiają się w naszym kraju raz na kilka lat. Sowy paradoksalnie są bardzo zróżnicowane. Zarówno pod względem trybu życia, diety, a nawet wielkości. Spotkamy bowiem niewielką, wielkości szpaka, sóweczkę, ale i olbrzymiego – praktycznie wielkiego jak orzeł - puchacza.

Sóweczka bywa aktywna w ciągu dnia, natomiast większość sów zdecydowanie preferuje nocny tryb życia. Są takie które, jak puchacz, potrafią złapać wielkie ssaki, takie, które polują na ptaki, a w Japonii żyje nawet gatunek wyspecjalizowany w łowieniu ryb.

Co jedzą sowy? Czy to prawda, że sowi rodzice karmią przede wszystkim najstarsze i najsilniejsze dziecko?

Jak wspomniałem, dieta jest zróżnicowana, choć wszystkie nasze sowy są mięsożerne. W zasadzie potrafią się adaptować do lokalnych warunków pokarmowych. Pokazano na przykład, że puszczyki w miastach łapią znacznie więcej ptaków, niż gdy zamieszkują lasy. Liczba wykarmianego potomstwa zależy od tego, ile jest dostępnego pokarmu, w tzw. mysich latach, czyli podczas gradacji gryzoni ich legi są większe, a że jaja składane są asynchronicznie co 2-3 dni to rzeczywiście jest spora rozpiętość wieku pomiędzy potomstwem.

Jednak w naturze najczęściej bywa tak, że rodzice więcej inwestują w najstarsze, najsilniejsze potomstwo i sowy nie są wyjątkiem.

Dlaczego sowy mają takie duże oczy? Są nieruchome, prawda? Jak to wpływa na ich funkcjonowanie?

Po pierwsze zauważmy, że oczy sowy umieszczone są z przodu głowy, a nie jak u większości ptaków po bokach. Zatem bardziej przypominają twarz człowieka, a więc w nawiązaniu do wcześniejszego pytania, pewnie to także dało podstawę do myślenia o wyjątkowej sowiej inteligencji. Ich oczy praktycznie są nieruchome, a wszystko przez to, że u sów pomiędzy gałką oczną, a oczodołem nie ma mięśni. Pytanie co dają takie oczy. Otóż tak jak u nas – widzenie stereoskopowe, czyli w formacie 3D.

Co to jest szlara i jak działa?

Szlara to układ piór ułożonych wokół dziobu i oczu. Pióra te są krótsze, a często także jaśniejsze od reszty upierzenia, przez co nadają charakterystyczny, twarzowy, wygląd.

Szlara działa troszkę jak radar, służy do zbierania fal akustycznych, co pomaga w orientacji w przestrzeni, np. podczas polowania.

Czy sowy budują gniazda? Gdzie w Polsce i w jakich miejscach możemy zaobserwować te ptaki?

Nie, sowy samodzielnie nie budują gniazd. Jednak są bardzo plastyczne i w tych życiowych aspektach. Potrafią zająć stare gniazda innych ptaków, np.:

  • dość pospolita sowa uszata zajmuje stare gniazda wron i srok,
  • puchacz zaś gniazda bielików,
  • uszatka błotna składa jaja niemal wprost na ziemi, na torfowisku,
  • płomykówka zadowoli się kawałkiem belki na poddaszu kościoła,
  • pójdźka szczeliną w budynku,
  • puszczyki lubią naturalne dziuple, podobnie jak włochatki.

I to, co najciekawsze, możemy sowom pomóc, bo lubią wykorzystywać specjalnie dla nich przygotowane budki lęgowe i wiklinowe kosze. Warto to robić, bo sowy odwdzięczają się nam tępieniem gryzoni.

Na deser pytanie o ciekawostkę związaną z sową, o której być może niewiele osób wie?

Sowy to ptaki tajemnicze, budzące zainteresowanie, ale dalecy jesteśmy od pełnego poznania ich fascynującego życia. Moim zdaniem jedną z najbardziej niesamowitych rzeczy jest ich niemal bezszelestny lot. Nie trzepoczą skrzydłami, nie robią hałasu. Wszystko przez subtelności budowy anatomicznej, układu kości, mięśni, a nawet pokrytych specjalnym meszkiem piór. Lot ten jest tak niebywały, cichy i wydajny energetycznie, że próbują go naśladować konstruktorzy samolotów. Na razie bezskutecznie.

od 7 lat
Wideo

21 kwietnia II tura wyborów. Ciekawe pojedynki

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera